|
Lületaşı nedir ?
Lületaşı magnezyum ve silisyum esaslı ana kaya
parçalarının yerin muhtelif derinliklerindeki başkalaşım katmanları
içinde, hidrotermal etkilerle hidratlaşması sonucunda oluşmuştur.
Mikroskopik büyüklükteki kristalleri düzensiz biçimde bağlanmıştır. Çok
ince gözenekli yumuşak bir dokuya, beyaz ve beyaza yakın tonlarda bir
renge sahiptir. Oluşumunu sağlayan reaksiyonlar dolayısıyla, her türlü
lületaşı yeraltında ıslak halde bulunur. Lületaşının toprak içindeyken
temizliğini, çıkarıldıktan sonra da kolay işlenmesini, gözenekli
yapısının tuttuğu bu doğal nem sağlar. Doğrudan veya işlendikten sonra
kurutulan lületaşı, kaybettiği nem oranında hafifler ve önemli bir
direnç kazanır. Eskişehir ilinin batısında, kuzeydoğusunda ve
güneydoğusunda bulunan, sahalarda, yüzeyle 300 metreyi aşan derinlikler
arasında, içinde dağınık yumrular halinde lületaşı bulunan başkalaşım
katmanlarına rastlanır. Taşı elde edebilmek için yüzeyden itibaren dik
inen kuyular kazılır.
Toprak içinde kolayca ayırdedilen başkalaşım
katmanlarına ulaşıldığında, bu katmanı takip eden yatay tüneller
açılarak lületaşı yumruları aranır. Bazı bölgelerde lületaşı tabakaları
yeraltı suları seviyesinden daha aşağıdadır. Buralardan lületaşı
çıkarabilmek için önce suyun boşaltılması gerekmektedir. Lületaşı
çıkarılmasında büyük ölçüde insan gücünden ve uzun yıllar sonucunda
kazanılmış kişisel tecrübelerden ve sezgilerden yararlanılır. Eskişehir
yöresi tarihin en eski çağlarından beri insanların yaşaması için çok
uygun doğal şartlara sahiptir. Bu uzun geçmişi incelemek için yapılan
arkeolojik çalışmalar sırasında, lületaşının yaklaşık beşbin yıl
öncesinden bilindiği, daha sonra da değişik amaçlarla kullanıldığı
tesbit edilmiştir. Fakat lületaşı tütün içme alışkanlığının
yaygınlaşmasından sonra bütün dünyada tanınmıştır.
Çok hafif ve gözenekli olan lületaşı kurutulduktan
sonra tekrar neme veya herhangi bir gaza maruz kalırsa bu nemi veya
gazı büyük ölçüde emer, tekrar kururken de bu nemin veya gazın içindeki
artıkları bünyesinde tutar. Bu temel özelliği dolayısıyla çok uygun bir
pipo malzemesi, aynı zamanda pek çok sanayi dalında iyi bir absorban,
filtre, yalıtım ve dolgu malzemesidir. Yaklaşık 300 yıldır büyük ölçüde
dünyanın en kıymetli pipolarının yapımında kullanılan lületaşı,
ilerleyen teknolojiye paralel olarak sanayide vazgeçilmez bir yardımcı
madde haline gelmiştir. Başlangıçta tamamı ihraç edilen ham lületaşları
Avrupa'da işlenmekteydi. Günümüzde ham lületaşı ihracı önlenmiş ve
tamamının, Cumhuriyet döneminde yetişmiş Eskişehir'li ustalar
tarafından işlenmesi sağlanmıştır. Zarif narin yapısıyla tamamen özgün
bir malzeme olan lületaşının artık sadece tütün için araçları değil,
kullanım ve estetik değeri yüksek yepyeni eserler de üretilmektedir.
Yer altından çıkarılan lületaşı
bünyesindeki nemi kaybetmediği sürece kolay olarak işlenebilir.
Lületaşı işlemeciliği, yetenek, tecrübe ve sabırlı bir çalışma
gerektiren zor fakat zevkli bir el işçiliğidir. Özel olarak
biçimlendirilmiş bıçaklarla lületaşı üzerinde her türlü işleme
yapılabilir.
Genellikle ustaların kendilerince
hazırlanan bu bıçakların ve benzeri araçların sayısı bazen elliye
yaklaşır. Uzun süreli çalışmalarda nemini kaybederek sertleşen taş suya
batırılarak yeniden yumuşatılabilir. Taşın doğal biçimine en uygun
modelinin seçilmesi işletmede esastır. Böylece, taşın mümkün olan en az
fireyle değerlendirilmesi sağlanır.
Model konusunda en önemli kaynak gözlem ve
ustaların hayal gücüdür. Tasarlanan biçimde işlenen lületaşı endirekt
ısıyla uzun sürede kurutulur ve çok ince zımparalanır. Tamamlanan
lületaşı eserler beyazlatılmış ve yeteri kadar ısıtılmış balmumuna
batırılarak cilalanmaktadır. Yüzeyden itibaren sıcak balmumu emdirilmiş
lületaşı eserler ovularak parlatılır. Bu esnada şeffaf krem / sarı renk
alan lületaşı fildişine benzer bir görüntü kazanır. Bu yüzyılın
başlarında, özellikle, hanımların parça taşlardan el tornalarında
boncuk çekmesiyle başlayan lületaşı işlemeciliğimiz, Cumhuriyet
yıllarından itibaren çok yönlü olarak gelişmiştir.
|
|
DUYURULARIMIZ |
|
|
|
esm@essanatmerkezi.com |
|
Eskişehir Linkleri
